بهگزارش قدس آنلاین، همزمان با آغاز فروش ارز اربعین از طریق هشت بانک عامل، نحوه قیمتگذاری این ارز به یکی از موضوعات مورد توجه بازار تبدیل شده است.
برخلاف سالهای گذشته که ارز اربعین با نرخ ترجیحی عرضه میشد، امسال فروش آن با نرخ توافقی و در محدوده نزدیک به بازار انجام میشود؛ تغییری که به تعبیر سیاستگذار با هدف کاهش رانت و تقاضای غیرواقعی دنبال شده ولی از نگاه برخی تحلیلگران میتواند حامل پیامی مهم درباره جهتگیری تازه سیاست ارزی باشد.
بازار ارز در شرایطی به استقبال ماههای پیش رو رفته که کاهش حجم دادوستدها، تعطیلات، محدودیت نقدینگی و انتظار برای روشنشدن تحولات اقتصادی، فضای کمتحرکی را در بازار ایجاد کرده است؛ اما در زیر این آرامش، مجموعهای از عوامل پولی، تجاری و انتظاری همچنان از نرخهای بالاتر حمایت میکنند.
پایان مزیت حمایتی ارز اربعین؟
میلاد یزدانپور در گفتوگو با خبرنگار قدس، یکی از مهمترین نشانههای تغییر فضای ارزی کشور را در نحوه قیمتگذاری ارز اربعین دانست.
به گفته وی، ارزی که در سالهای گذشته با هدف حمایت از زائران و با فاصلهای معنادار نسبت به بازار آزاد عرضه میشد، بالاتر از نرخ بازار آزاد قیمتگذاری شده است. این اتفاق میتواند نشانهای از تغییر تدریجی رویکرد سیاستگذار در قبال نرخهای حمایتی باشد.
وی گفت: ارز اربعین از سال ۱۴۰۱ با هدف تسهیل سفر زائران و کاهش هزینههای ارزی آنان، از محل منابع تحت مدیریت بانک مرکزی عرضه میشد. در سالهای گذشته، نرخ این ارز بهطور معمول حدود ۳۰درصد پایینتر از قیمت بازار آزاد بود. بنابراین، ارز اربعین عملاً ماهیتی حمایتی داشت و بخشی از هزینه سفر را برای زائران تعدیل میکرد.
یزدانپور افزود: با این حال، الگوی قیمتگذاری امسال متفاوت شده است. در نخستین روز فروش، قیمت هر ۱۰۰ دینار عراق در شبکه بانکی حدود ۱۲۹ هزار تومان تعیین شد. این رقم در سومین روز عرضه به حدود ۱۱۹ هزار تومان کاهش یافت، اما حتی پس از این کاهش نیز تقریباً ۴ هزار تومان بالاتر از نرخ بازار آزاد قرار داشت.
وی ادامه داد: در همان مقطع، هر ۱۰۰ دینار عراق در بازار آزاد حدود ۱۱۵ هزار تومان معامله میشد. بنابراین، ارزی که سالهای گذشته با تخفیف عرضه میشد، این بار در شبکه رسمی قیمتی بالاتر از بازار پیدا کرده است.
وی گفت: اگر قرار بود رویه سالهای گذشته ادامه پیدا کند و ارز اربعین حدود ۳۰ درصد پایینتر از بازار آزاد به فروش برسد، با فرض نرخ ۱۱۵ هزار تومانی در بازار آزاد، قیمت آن در بانکها باید در محدوده ۸۰ تا ۹۰ هزار تومان قرار میگرفت. فاصله میان این محدوده و نرخ ۱۱۹ هزار تومانی نشان میدهد مزیت حمایتی ارز اربعین تا حد زیادی حذف شده است.
یکپارچهسازی نرخ ارز، اما به کدام سمت؟
وی افزود: بر اساس توضیحات ارائهشده درباره سازوکار قیمتگذاری، نرخ ارز اربعین با تفاهم بانکها و صرافیهای تحت نظارت بانک مرکزی تعیین شده و بالا بودن آن نیز در چارچوب سیاست یکپارچهسازی نرخ ارز قابل ارزیابی است. این موضوع از منظر تحلیلی اهمیت زیادی دارد. یکپارچهسازی نرخ ارز زمانی میتواند به کاهش قیمتها منجر شود که عوامل بنیادین اقتصاد، ازجمله تورم، رشد نقدینگی، تراز تجاری، درآمدهای ارزی و انتظارات عمومی، ظرفیت حرکت به سمت نرخهای پایینتر را داشته باشند در غیر این صورت، نزدیککردن نرخهای مختلف معمولاً از مسیر حذف نرخهای ارزانتر و تعدیل آنها به سمت نرخهای بالاتر اتفاق میافتد.
یزدانپور خاطرنشان کرد: بنابراین، تغییر قیمت ارز اربعین را میتوان نشانهای از کاهش تمایل سیاستگذار به تخصیص ارز ارزان برای مصارف غیرضروری یا مناسبتی دانست. پیام ضمنی چنین تغییری این است که نرخهای پایین و ترجیحی، دستکم در برخی حوزهها، دیگر مبنای اصلی سیاست ارزی نیستند.
وی ادامه داد: البته نرخ دینار بهتنهایی نمیتواند جهت آینده دلار را تعیین کند؛ زیرا قیمت دینار علاوه بر شرایط بازار داخلی ایران، از نرخ برابری دینار عراق با دلار و هزینههای عرضه نیز تأثیر میپذیرد. با این حال، نحوه قیمتگذاری آن در شبکه رسمی، شاخص مهمی برای سنجش جهتگیری سیاست ارزی محسوب میشود.
اثر نرخهای رسمی بر تورم و تولید
این کارشناس اقتصادی گفت: برای تحلیل بازار ارز نباید فقط به تابلو بازار آزاد توجه کرد. نرخهایی که در سازوکارهای رسمی و تجاری شکل میگیرند نیز نشان میدهند فعالان اقتصادی با چه هزینهای ارز مورد نیاز خود را تأمین میکنند.یزدانپور افزود: اگر نرخ مؤثر ارز در مبادلات تجاری و سامانههای رسمی به محدودههای بالا نزدیک شود، واردکننده نیز هزینه بیشتری برای تأمین مواد اولیه، تجهیزات و کالاهای واسطهای پرداخت خواهد کرد. این هزینه درنهایت به قیمت تمامشده تولید و سطح عمومی قیمتها منتقل میشود. به بیان دیگر، حتی اگر نرخ بازار آزاد برای مدتی کنترل یا کمنوسان باقی بماند، افزایش هزینه تأمین ارز تجاری میتواند از مسیر تورم تولیدکننده، قیمت مصرفکننده را بالا ببرد. پس از آن نیز افزایش سطح عمومی قیمتها، بهتدریج فشار جدیدی بر نرخ ارز وارد خواهد کرد. از همین رو، بالا رفتن نرخهای رسمی و تجاری میتواند بر قیمت کالاها، هزینه تولید، حاشیه سود بنگاهها و انتظارات تورمی جامعه اثرگذار باشد.
خطای یکسان دانستن کاهش نوسان با ثبات پایدار
وی گفت: کاهش نوسان بازار ارز لزوماً به معنای ثبات پایدار نیست؛ زیرا این آرامش میتواند ناشی از تعطیلات، افت تقاضا یا انتظار برای اخبار جدید باشد، نه بهبود عوامل بنیادی؛ چراکه ثبات واقعی زمانی شکل میگیرد که همزمان تورم، کسری بودجه و رشد نقدینگی مهار شود و در مقابل، درآمدها و دسترسی ارزی افزایش یابد.
وی ادامه داد: بررسی عملکرد نرخ ارز از سال ۱۳۹۷ به بعد نشان میدهد دلار در یک روند بلندمدت صعودی قرار داشته و در برخی محاسبات، میانگین رشد سالانه آن در محدوده بالایی برآورد میشود. با این حال، استفاده از میانگین تاریخی برای پیشبینی یک عدد مشخص باید با احتیاط انجام شود.
یزدانپور افزود: برای مثال، اگر نرخ دلار در ابتدای سال حدود ۱۵۷ هزار تومان در نظر گرفته شود، رشد ۶۰درصدی آن از نظر محاسباتی، قیمت را به حدود ۲۵۱ هزار تومان میرساند. این محاسبه نشان میدهد رسیدن دلار به محدوده ۲۵۰ هزار تومان، در صورت تکرار میانگین رشد مورد اشاره، از نظر عددی ناممکن نیست؛ اما نباید آن را پیشبینی قطعی تلقی کرد.
وی گفت: متوسط بازدهی سالهای گذشته تضمین نمیکند که بازار در سال جاری نیز دقیقاً همان عملکرد را تکرار کند. نرخ ارز ممکن است تحت تأثیر توافقهای اقتصادی، تغییر درآمدهای صادراتی، سیاستهای پولی، مداخلات بازارساز یا کاهش انتظارات تورمی، برای مدتی اصلاح شود و مکرراً دورههای جهش، اصلاح و تثبیت را پشت سر بگذارد.
پذیرش نرخهای بالاتر توسط سازوکار رسمی
مهدی بنیاسدی، کارشناس اقتصادی نیز در گفتوگو با قدس معتقد است فروش ارز اربعین بالاتر از بازار آزاد میتواند در ذهن فعالان اقتصادی بهعنوان نشانهای از پذیرش نرخهای بالاتر توسط سازوکار رسمی تعبیر شود.
این کارشناس اقتصادی، با اشاره به متغیرهای مکمل اثرگذار بر بازار ارز توضیح داد: نرخ ارز فقط تابع عرضه و تقاضای اسکناس نیست. هزینه دسترسی به ارز، امنیت مسیرهای تجاری و امکان بازگشت درآمدهای صادراتی نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارند. همچنین در بازار ارز، انتظارات گاهی پیش از آنکه تغییرات واقعی در شاخصهای اقتصادی دیده شود، قیمتها را جابهجا میکنند. اگر خانوارها و بنگاهها احتمال بدهند که تورم در ماههای آینده افزایش خواهد یافت، معمولاً تمایل آنها به نگهداری پول نقد و داراییهای ریالی کاهش پیدا میکند. بخشی از این نقدینگی ممکن است به سمت دلار، طلا یا سایر داراییهایی حرکت کند که از نگاه سرمایهگذار توان بیشتری برای حفظ ارزش دارند. همین تغییر رفتار میتواند تقاضای احتیاطی در بازار ارز را افزایش دهد.
بنیاسدی گفت: نکته مهم این است که انتظارات تورمی فقط تحت تأثیر اخبار شکل نمیگیرند. تجربه تاریخی مردم، رشد هزینههای زندگی، تغییر قیمت کالاهای وارداتی، سیاستهای ارزی و نحوه قیمتگذاری رسمی نیز در شکلگیری این انتظارات نقش دارند. از این منظر، فروش ارز اربعین بالاتر از بازار آزاد فقط یک اتفاق محدود در بازار دینار نیست. چنین رویدادی میتواند در ذهن فعالان اقتصادی بهعنوان نشانهای از پذیرش نرخهای بالاتر توسط سازوکار رسمی تعبیر شود و بر انتظارات عمومی اثر بگذارد.
۴ اهرم مهار روند صعودی قیمت ارز
وی در پاسخ به این پرسش که چه عواملی میتوانند ترمز رشد قیمتها را بکشند، به چهار متغیر کلیدی اشاره کرد. او گفت: نخستین عامل، افزایش پایدار درآمدهای صادراتی و تسهیل دسترسی به منابع ارزی است. دومین و مهمترین عامل، مهار تورم و رشد نقدینگی است؛ چراکه بدون اصلاحات پولی، ورود منابع ارزی تنها اثری موقت خواهد داشت.
بنیاسدی افزود: کاهش ریسکهای تجارت خارجی برای تقلیل هزینههای انتقال پول و درنهایت، شکلگیری یک توافق جامع و اجرایی که منجر به ورود واقعی ارز و بهبود انتظارات شود، دیگر محرکهای اصلی برای توقف روند صعودی قیمت ارز هستند.
این کارشناس اقتصادی در ترسیم آینده بازار، سه مسیر احتمالی را پیشبینی کرد و گفت: در سناریو نخست، با تداوم تورم و محدودیتهای فعلی، روند صعودی میانمدت با اصلاحات مقطعی ادامه مییابد. در سناریو دوم، یک توافق محدود میتواند موجب فروکش کردن هیجان و اصلاح موقت قیمت شود، اما فشارهای بنیادی احتمالاً بازار را به مسیر قبلی بازمیگرداند. سناریو مطلوب، توافق جامع همراه با اصلاحات ساختاری در سیاستهای پولی و مالی است که تنها در این صورت میتوان انتظار ثبات بلندمدت و کاهش پایدار انتظارات تورمی را داشت.
پیام اصلی بازار؛ فاصله گرفتن از ارز ارزان
بنیاسدی تصریح کرد: کاهش نرخ ارز اربعین از ۱۲۹ هزار به ۱۱۹ هزار تومان ممکن است در نگاه نخست یک عقبنشینی قیمتی تلقی شود، اما مقایسه آن با نرخ ۱۱۵ هزار تومانی بازار آزاد، تصویر متفاوتی ارائه میدهد. مسئله اصلی این نیست که قیمت ارز اربعین طی سه روز کاهش یافته؛ مسئله این است که یک ارز با سابقه حمایتی، همچنان بالاتر از بازار آزاد عرضه شده است.
وی افزود: اگرچه از یک نمونه محدود نمیتوان نتیجه قطعی درباره آینده کل بازار ارز گرفت، اما این تغییر در کنار بالا بودن نرخهای مؤثر تجاری، انتظارات تورمی، هزینههای انتقال پول و ریسکهای مبادلاتی، نشان میدهد اقتصاد در حال فاصله گرفتن از سیاست ارز ارزان است.
نظر شما